کابوتاژ

کابوتاژ عبارتست از حمل کالا یا مسافر بین دو نقطه در یک کشور. این واژه در ابتدا به حمل دریایی و در آبهای ساحلی اطلاق می شد، اما اکنون حمل هوایی، ریلی و جاده ای را نیز پوشش می دهد. طبق تعریف ماده 234 قانون امور گمرکی، کابوتاژ عبارت است از حمل کالا از نقطه ای به نقطه دیگر یک کشور از راه دریا یا رودخانه های مرزی و کالایی که به لحاظ نزدیکی راه یا رعایت صرفه تجاری از یک نقطه به نقطه دیگر کشور با عبور از کشور دیگر حمل شود. در این موارد هرگاه کالای کابوتاژی با وسائط نقلیه داخلی حمل شود، این وسیله نقلیه نیز تابع تشریفات کالای کابوتاژی خواهد بود. طبق ماده 235 این قانون، خروج کالای کابوتاژی از خاک یک کشور و ورود مجدد آن از نقاطی می تواند صورت پذیرد که در آن نقاط، برای انجام تشریفات کابوتاژ گمرک مجاز و مفتوح دایر باشد. این مساله مشخص می نماید که همه گمرکات کشور مجاز به انجام تشریفات کابوتاژ نمی باشند. گمرك خانه هاي مجاز براي انجام تشريفات كابوتاژ، از طرف گمرك ايران (اداره مرکزی) تعيين و آگهي مي شوند. در موارد خاص ممكن است اجازه حمل كالا به صورت كابوتاژ از سوی گمرك خانه هاي ديگر پس از هماهنگی با گمرک ایران  صادر گردد. همچنین در ماده 236 این قانون اشاره شده است که کالای کابوتاژی از پرداخت حقوق گمرکی، سود بازرگانی و عوارض در موقع ورود معاف است لیکن مشمول پرداخت هزینه های گمرکی مذکور در آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی می باشد البته شرایط و استثناهایی هم وجود دارد. به عنوان مثال گمرك ايران مي تواند حمل و نقل كالا به وسيله ادارات يا بنگاههاي دولتي را در سواحل دریای خزر از تشريفات كابوتاژ معاف داشته و محمولات مزبور را مانند حمل و نقل داخلی قرار می‌دهد.

سود بازرگانی

وجهي است كه بر اساس قانون انحصار تجارت خارجی به موجب مصوبه هيأت وزيران به واردات قطعي [1]تعلق می گیرد و از واردكننده دريافت مي‌شود. این وجه یک نوع مالیات غیر مستقیم است که بر مبنای اختیارات ناشی از قانون انحصار تجارت  خارجی، مصوب 1311، بابت واگذاری حق تجارت از طرف دولت به بخش خصوصی، اخذ می گردد. سود بازرگانی تنها به واردات قطعی تعلق می گیرد و دولت هر ساله میزان سود بازرگانی هر ردیف از کالاهای وارداتی را تعیین و به اطلاع عموم می رساند. بنابر این وضع سود بازرگانی، افزایش یا کاهش آنبنا به قانون در اختیار هیات وزیران قرار دارد. این انعطاف پذیری باعث می شئودرآآن بنا به قانون در اختیار هیات وزیران قرار دارد. این اختیار سبب می شود که دولت بتواند با توجه به ضروریات و شرایط اقتصادی کشور تنها از طریق یک مصوبه آنرا تغییر دهد. به موجب قانون امور گمرکی مصوب 30/3/1350، میزان سود بازرگانی، همانند حقوق و عوارض گمرکی ، بر حسب ارزش کالا یا وزن تعیین می گردد که البته ارزش کالای ورودی به گمرک برابر با ارزش سیف[2] آن خواهد بود و ارزش سیف نیز از روی سیاهه تجاری (فاکتور) و سایر اسناد ارائه شده معین می شود. شایان ذکر است از تمامی واردات قطعی سود بازرگانی دریافت نمی شود  و کالاهای خاص (مانند کتاب و دارو) و کالاهای متعلق به برخی از موسسات  به حکم قانون از پرداخت آن معاف هستند.

کسر تخليه/ عدم تخليه/ عدم تحويل (Short landed certificate)

کسری وزن و یا تعداد کالای اظهار شده جهت ترخیص در مقایسه با مندرجات اسناد حمل مربوطه را کسر تخلیه می گویند. اگر در هنگام انجام تشريفات ترخيص کالا معلوم گردد که کل و يا قسمتي از يک محموله در بندر و يا گمرک مقصد تخليه نشده، اداره حمل و نقل محمولات خارجي می بایست با دريافت صورتمجلس کسر تخليه و يا صورتمجلس کشف اختلافات کالاي ترانزيت داخلي که قبلاً توسط مقامات گمرک تنظيـم شـده است اقـدام به اخـذ گـواهـي عـدم تخليـه يـا کسـر تخليـه از موسسه حمل و نقل مربوطه نمايد.

چنانچه موسسه حمل و نقل حداکثر ظرف 6 ماه از تاريخ بارنامه گواهي کسر تخليه کالا را صادر و تسليم ننمايد، اداره ترخيص و حمل کالا طي اظهار نامه رسمي مسئوليت آن موسسه را در مقابل تحويل کالا و يا صدور گواهي مذکور متذکر و رونوشت اظهارنامه را جهت اقدامات بعدي به شرکت بيمه ارسال می کند.

پاساوان: یک واژه فرانسوی به معنی ارسال کالا از یک گمرک به گمرک دیگر به دلیل تراکم کالا یا کمبود جا در گمرک مقصد می باشد و این واژه در زبان فارسی به همان معنای تحت اللفظی به پاساوان شهرت یافته است.

كارنه TIR: يك سند بين المللي گمركي است كه طبق مقررات كالاها تحت رژيم گمركي مي‌تواند براي يكبار و موقتا ترانزيت گردد.

كارنه ATA: يك سند بين المللي گمركي است كه طبق مقررات، كالاها تحت رژيم گمركي مي‌تواند بطور دائم ترانزيت گردد.

كارنه دوپاساژ: يك سند بين‌المللي گمركي است كه طبق مقررات وسيله نقليه تحت رژيم گمركي مي تواند در داخل قلمروگمركي ترانزيت گردد.

 واردات موقت :

 ورود موقت رويه گمركي است كه به موجب آن مي‌توان كالاي خاصي را براي منظور خاصي در مدت معين وارد كشور و سپس خارج كرد . ورود كالاي مجاز و مشروط و غيرمجاز با موافقت گمرك ايران و ورود كالاهاي ممنوع‌الورود موكول به مصوبه هيئت دولت مي‌باشد.

ورود موقت به منظورهاي ذيل انجام مي‌پذيرد :

1 – ورود موقت مواد اوليه 2 – ورود موقت كالاهاي خارجي براي شركت در نمايشگاههاي بين‌المللي 3 – ورود موقت كالا براي تكميل و تعمير 4 – ورود موقت دستگاههاي فيلمبرداري و عكسبرداري هوائي و مطالعات علمي و فني و غيره 5 – ورود موقت وسائط نقليه 6 – ورود موقت دام كه به منظور تعليف موقتا وارد كشور مي‌شوند 7 – ورود موقت محفظه‌هاي مخصوص حمل كالا (كانتينر) 8 – ورود موقت كالاهائي كه طبق كنوانسيون گمركي به صورت موقت وارد مي‌شوند.

  استفاده از كانالهاي سبز و قرمز گمرك :

1)      کانال سبز: کالاهایی که نیاز به تشریفات گمرکی ندارند. استفاده از كانال سبز مانع از آن نخواهد شد كه گمرك اقدام به بازديد كالا ننمايد . مامورين گمرك مي‌توانند بطور اتفاقي مسافرين كانال سبز را متوقف و اقدام به بازرسي كالاي همراه آنها نمايند. در صورتيكه شرايط عبور كانال سبز را نداشته باشد در اين صورت اظهار خلاف بوده و كالا قاچاق تلقي مي‌شود.

2)       کانال زرد: کالاهایی که به طور تصادفی ارزشیابی می‌شوند.

3)      کانال قرمز: تمام کالاها مورد بازرسی و ارزشیابی قرار می گیرند كساني از مسيركانال قرمز عبور مي‌نمايند كه:

اولا) بيش از يكبار در سال به خارج از كشور مسافرت نموده باشند. دوما) كالاي همراه آنها جنبه تجارتي داشته و يا از سقف ارزش قانوني بيشتر باشد. و سوم اینکه يكي از اقلام مندرج در رديفهاي هشتگانه مندرج در كانال سبز را داشته باشد.

  كالاي متروكه

كالاي متروكه مطابق ماده 22 قانون امور گمركي، كالاهايي است كه صاحب آن به هر دليل جهت ترخيص آن به گمرك مراجعه نكرده باشد و يا اگر مراجعه نموده در ارائه اسناد و مداركي كه لازم است تاخير كرده باشد و يا به علت عدم ارائه مجوزهاي خاص موردنياز، كالا متروكه شده باشد.

در فرودگاههاي كشور پس از دو ماه و در ساير اماكن گمركي پس از چهارماه توقف از تاريخ صدور اولين قبض انبار، كالا متروكه مي‌گردد. بعد از اين مدت با موافقت گمرك تا چهارماه ديگر (در گمركات زميني و دريائي) و تا 2 ماه ديگر در گمركات فرودگاهي قابل تمديد مي‌باشد . همچنين با توجه به ماده 389 آئين‌نامه اجرائي قانون امور گمركي هرگاه كالايي اظهار و سند ترخيص صادر و تا چهار ماه از گمرك خارج نشود جز در موارد قوه قهريه (فورس ماژور) كالا متروكه شده و تحويل سازمان جمع‌آوري و فروش اموال تمليكي مي‌گردد و گمرك هيچگونه دخل و تصرفي در آن ندارد.

 

انواع كالا از لحاظ شرايط ورود

الف – كالاهاي مجاز : عبارتند از كالاهايي كه ورود آنها نياز به انجام شرط نباشد.

ب – كالاهاي مشروط : كالاهايي هستند كه ورود آنها نياز به انجام شرط شده باشد كه در ستون جدول مقررات صادرات و واردات سالانه يا در مندرجات ذيل يادداشتهاي فصل تعرفه پيش‌بيني مي‌گردد.

ج – كالاهاي ممنوع الورود : كالاهايي مي‌باشند كه ورود آنها به موجب قوانين خاص و تصويب مجلس شوراي اسلامي و يا در چارچوب قانون شرع مقدس اسلام منع گرديده باشد.

تعيين تعرفه

در مواردي كه صاحب كالا يا نماينده قانوني او تعرفه صحيح كالاي خود را نداند و يا در تشخيص آن ترديد داشته باشد مي‌تواند قبل از تنظيم اظهارنامه با تسليم درخواست كتبي و ارائه اسناد مالكيت و الصاق نمونه كالا و مدارك مربوطه به آن و با پرداخت هزينه آزمايش از رئيس گمرك حمل تعرفه‌بندي كالاي خود را استعلام كند و پس از دريافت پاسخ كتبي و حصول اطلاع قطعي از تعرفه كالاهاي خود به تنظيم اظهارنامه مبادرت نمايد (ماده 99 آ.ا.ق.ا.گ) .

 

تهیه : اعظم اعتماد، سعید حبیبی

منابع:

1–  سایت رسمی گمرک جمهوری اسلامی ایران

1-     موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، آشنائی با تعاریف و اصطلاحات بازرگانی- اقتصادی

2-     گلریز، حسن (1380). فرهنگ توصیفی اصطلاحات پول، بانکداری و مالیه بین المللی. تهران: انتشارات فرهنگ معاصر

3-     دانشنامه اینترنتی ویکی پدیا، http://www.wikiipedia.com

 


[1] - منظور از واردات قطعی به کشور، واردات کالاهایی (اعم از کالای سرمایه ای و مصرفی) است که برای مصرف در داخل کشور وارد و از گمرک ترخیص می شود.

[2] - CIF: (Cost, Insurance and Freight)