ریسک های عملياتی، عمدتاً ریسک های ناشی از گستره وسيعی از احتمالات بروز خطا و نقصان درعمليات خاص بنگاه تجاری یا مالی می باشند. عمدتاً این ریسک را درمؤسسات مالی وبانکی، ریسکی می دانند که مستقيماً به ریسک های اعتباری و بازار مربوط نمی شود. این ریسک ها ناشی از خطای انسانی، خطای رایانه و برنامه های رایانه ای، خطا در تصميم گيری و حتی زیان های ناشی از انواع اختلاس می باشند. نکته مهم در مسأله ریسک های عملياتی، پيچيدگی خاص این مفهوم است به نحویکه معمولاً مقوله ریسک های عملياتی، از دیگر موارد معمول عدم اطمينان و خطر پيش روی بنگاه، کاری سخت و دشوار است.

از جمله تعاریفی که برای ریسک های عملياتی در سازمان ها ارائه شده اند، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

تعریف شمارۀ 1: هر گونه ریسکی بجز ریسک های اعتباری و بازار. این تعریف درحقيقت یک تعریف منفی از ریسک عملياتی می باشد. بدین ترتيب که ریسک عملياتی را بعنوان زیان ناشی از هرنوع فعاليتی غير از فعاليت هایی که منجر به ریسک اعتباری و ریسک بازار شود، قلمداد می کنند. این تعریف بسيار گسترده بوده و شامل ریسک های استراتژیک و ریسک شهرت و ... نيز می شود. در واقع این تعریف از ریسکهای عملياتی، عملاً ریسک های دیگری را نيز شامل خواهد شد که معمولاً جز ریسک های عملياتی محسوب نمی شوند.

تعریف شمارۀ 2: ریسک هایی که بواسطه انجام عمليات مؤسسه مالی بوجود می آیند. این تعریف نيز تعریف جامعی برای ریسک های عملياتی نمی باشد، زیرا تنها زیان های مستقيم ناشی از عمليات سازمان راشامل می شود. بنابراین، تعریف جامعتر و کاملتری از ریسک های عملياتی نياز داریم، که همان استانداردی است که کميته بال برای ریسک های عملياتی ارائه داده است.

اهميت ریسک های عملیاتی

به دو دليل در سال های اخير، توجه زیادی به ریسک های عملياتی در سازمان ها شده است:

  1. رشد نمایی استفاده از تکنولوژی
  2. افزایش ارتباطات ميان شرکت کنندگان در بازارهای سرمایه

با وجود اینکه تکنولوژی سبب سهولت انجام بسياری از کارها درسازمان و مهمتر از آن رشد بهره وری سازمانی شده است، اما رشد تکنولوژی،سازمان ها را با مسائل و مشکلات جدیدی نيز روبرو ساخته است. برای روشن تر شدن مطالب، می توان به مثال زیر اشاره کرد:

اتوماسيون در سازمان ها باعث شده است که عملياتی که در گذشته بصورت دستی در سازمان انجام می شدند و شاید ساعتها وقت کارکنان اداره صرف انجام آن می شد، هم اکنون در مدت زمان بسيار کوتاه تری و با احتمال خطای بسيار کمتری انجام شوند، اما این رشد تکنولوژی باعث آن نمی شود که بتوانيم ادعا کنيم ریسک ناشی از انجام کارهای اداری کاهش یافته است، زیرا در حال حاضرسازمان با ریسک بسيار بزرگتری مانند امکان از کارافتادگی سيستم اتوماسيون روبروست.

ریسک عملياتی اصولاً مفهوم می باشد، علت مطرح شدن این بحث در ساليان اخير، به اهميت روزافزون آن مربوط می شود، بطوریکه اجتناب از رویارویی با بحث ریسک های عملياتی در سازمان ها را، برای بسياری از مؤسسات مالی غير ممکن ساخته است.