خدمات بانکي و اعتباري به انواع خدماتي اطلاق مي گردد که توسط بانک یا موسسه اعتباري به مشتري ارايه مي شود. خدمات بانکي و اعتباري به دو نوع " خدمات غير پايه" و "خدمات پايه" به شرح زير تقسيم مي شود.

۱. خدمات غير پايه:  به خدماتي اطلاق مي شود که ارايه آن ها به مشتري، پيش نياز و لازمه ارايه سايرخدمات به وي نيست و يا به ارتباط مشتري با موسسه اعتباري استمرار نمي بخشد. ارايه اين خدمات به مشتري، فقط مستلزم شناسايي اوليه وي توسط موسسه اعتباري و به شرح مذکور در اين دستورالعمل است. موارد ذيل از جمله مصاديق خدمات غير پايه است:

  • حواله وجوه؛
  • انجام هرگونه دريافت و پرداخت؛
  • خريد و فروش ارز اعم از نقدي، حواله اي، چک مسافرتي ارزي و موارد مشابه؛
  • صدور انواع چک هاي بانکي و چکهاي بين بانکي (چک رمزدار) و پرداخت چک؛

۲. خدمات پايه:  خدمات بانکي و اعتباري که طبق مقررات، پيش نياز و لازمه ارايه ساير خدمات توسط موسسات اعتباري می باشد و ارايه آن به مشتري موجب مي شود تا وي براي اخذ خدمات مکرر و متمادي به موسسه اعتباري مراجعه کند.  موارد ذيل از جمله مصاديق اين نوع خدمات مي باشد:

  • افتتاح انواع حساب هاي بانکي؛
  • اعطاي تسهيلات وعمليات ليزينگ؛
  • عمليات اعتبارات اسنادي؛
  • صدور انواع ضمانتنامه هاي بانکي وظهر نويسي؛
  • خريد دين، وصول يا تنزيل اسناد تجاري و بانکي (از جمله بروات، چک و سفته) و ظهرنويسي آنها؛
  • اجاره صندوق امانات؛
  • صدور انواع کارت دريافت و پرداخت.

مشتري (ارباب رجوع) : منظور از مشتری یا ارباب رجوع در بانکها یا بطور کلی موسسات اعتباری هر شخص حقيقي يا حقوقي است که در موسسه اعتباري داراي حساب بوده و يا به نفع او يا به نمايندگي از سوي او، حساب بانکي به نام وي افتتاح شود؛

از سوی دیگر هر شخص حقيقي يا حقوقي که طرف مقابل موسسه اعتباري ( و يا ذينفع يا ذينفعان ) در رابطه با ديگر خدمات بانکي و اعتباري بوده بنحویکه از ناحيه وي ممکن است ريسک هاي مختلف به ويژه ريسک هاي شهرت و عملياتي متوجه موسسه اعتباري شود مشتری یا ارباب رجوع تلقی میشود.

در موسسات اعتباری مشتري به دو نوع مشتري گذري و دايمي  به شرح زير  تقسيم مي شود.

۱. مشتري گذري:  مشتري است که به منظور دريافت خدمات غيرپايه به موسسه اعتباري مراجعه کرده و ارائه خدمت به وي مستلزم تشکيل پرونده نمي باشد. ارتباط مشتري گذري با موسسه اعتباري فاقد ويژگي ” استمرار“ است.  متقاضيان وصول وجه چک، حواله وجه و پرداخت قبوض از جمله مصاديق مشتريان گذري مي باشند.

۲. مشتري دايمي:  مشتري است که ارتباط وي با موسسه اعتباري، واجد ويژگي مهم استمرار است و به دليل نوع و ماهيت خدمات موردنياز، تشکيل پرونده جهت درج اطلاعات هويتي و ديگر اطلاعات مورد نياز براي وي ضرورت دارد.

در ارائه خدمات پایه و غیر پایه به مشتریان رعایت نکات ذیل الزامیست:

۱. ارائه خدمات پايه به صورت الکترونيکي و بدون شناسايي کامل مشتري و انجام هرگونه تراکنش مالي الکترونيکي غيرقابل رديابي يا بي نام و ارائه تسهيلات مربوط ممنوع است.

۲. موسسه اعتباري، به هنگام ارائه خدمات پايه به مشاغل غيرمالي بايد ضمن دريافت مدارک مربوط به شناسايي کامل، تعهدات لازم در خصوص اجراي قانون و مقررات مبارزه با پولشويي را از آن ها اخذ نمايد. در صورت خودداري مشاغل غيرمالي از ارائه اين تعهد و يا خودداري از عمل به تعهدات، موسسه اعتباري بايد از ارائه خدمت به آن ها خودداري نمايد.

۳. موسسه اعتباري موظف است هنگام ارائه خدمات به اشخاصي که اسامي و مشخصات آن ها از طريق بانک مرکزي به آن ها اعلام مي شود، دقت و نظارت بيشتري را به عمل آورند و عملکرد مالي آن ها را به طور مداوم، زير نظر داشته باشند.

تبصره: موسسه اعتباري موظف است در مورد اشخاص زير، دقت و مراقبت ويژه به عمل آورد:

  • افراد و موسساتي که نام آن ها در فهرست جرايم تروريستي يا مرتبط با پولشويي قرار دارد و نام آنها از سوي بانک مرکزي به موسسه اعتباري اعلام مي شود؛
  • اصنافي که فاقد کد اصناف هستند. 

۴. موسسه اعتباري بايد هنگام ارائه خدمات پايه به مشتري، آن ها را متعهد نمايد که:

الف- اطلاعات مورد درخواست موسسه اعتباري را که در اين دستورالعمل مشخص شده است، ارائه کرده، مقررات مربوط به مبارزه با پولشويي را رعايت نمايند.

ب- اجازه استفاده اشخاص ديگر از خدمات پايه دريافتي را ندهند و در صورت اقدام، موضوع را بلافاصله به موسسه اعتباري اطلاع دهند. نمايندگي قانوني به شرط درج مشخصات نماينده يا وکيل و شناسايي اوليه و ثبت مشخصات وي شامل اين بند نمي باشد.

تبصره: تعهدات فوق بايد به طور صريح و دقيق، براي مشتري بيان شود. در صورت عدم پذيرش اين تعهدات از سوي مشتري و يا عدم رعايت آن ها توسط وي، لازم است ارائه خدمات به مشتري متوقف شود.

۵. موسسه اعتباري موظف است در تمامي فرم هاي مورد استفاده، محل مناسب براي درج يکي از شماره هاي شناسايي معتبر(حسب مورد شماره ملي و شناسه ملي) و کد پستي را پيش بيني نمايد و اين مشخصات به طور کامل و دقيق دريافت و تطبيق داده شود.

۶. موسسه اعتباري موظف است در تمامي نرم افزارها، بانک ها و سيستم هاي اطلاعاتي که عمليات پولي و مالي در آن ها ثبت مي شود، محل لازم براي درج يکي از شماره هاي معتبر (حسب مورد شماره ملي و شناسه ملي) و کد پستي را پيش بيني نموده و امکان جستجو بر اساس شماره هاي مذکور در نرم افزارها را فراهم نمايد.

۷. در صورتي که موسسه اعتباري مشخصات درج شده اشخاص و اماکن ثبت شده در سيستم هاي اطلاعاتي خود را با پايگاه هاي اطلاعاتي ذي ربط تطبيق نداده باشد لازم است مشخصات مذکور را حداکثر ظرف مدت ۱ ماه پس از ارائه خدمات پايه به مشتري، به پايگاه هاي مذکور ارسال کرده، صحت آنها را کنترل نمايد.

۸. موسسه اعتباري موظف است اطلاعاتي را که قبلا با پايگاه هاي ذي ربط تطبيق داده است هر ۳ ماه يک بار به روز نمايد. در صورتي که محرز شود شخص حقيقي طي اين مدت فوت شده ليکن مراتب به موسسه اعتباري اعلام نشده باشد لازم است حساب وي بلافاصله مسدود شود و در صورتي که پس از فوت وي، تراکنش يا معامله بالاتر از سقف مقرر انجام شده باشد، مراتب به بانک مرکزي و واحد اطلاعات مالي گزارش شود.

۹. موسسات اعتباري ارائه دهنده خدمات پايه موظفند به طور مداوم و مخصوصًا در موارد زير اطلاعات مربوط به شناسايي کامل مشتري را به روز نمايند:

الف- در زماني که بر اساس شواهد و قراين احتمال آن وجود داشته باشد که وضعيت مشتري تغييرات عمده اي پيدا نموده است.

ب- در صورتي که موسسه اعتباري بر اساس شواهد و قراين احتمال دهد مشتري در جريان عمليات پولشويي و يا تامين مالي تروريسم قرار گرفته است.

۱۰. به منظور مستند سازي اطلاعات مشتريان، لازم است پس از استعلام اطلاعات مربوط به آن ها از مراجع ذي ربط و اطمينان از صحت اطلاعات؛ تصوير اين اسناد توسط صاحب امضاي مجاز در موسسه اعتباري برابر اصل شود.

۱۱. شش ماه پس از ابلاغ اين دستورالعمل، لازم است کد پستي محل اقامتگاه قانوني مشتري دائمي با اطلاعات مندرج در پايگاه ذي ربط (ثبت احوال و يا ثبت اسناد ) همخواني داشته باشد. در مورد مشتريان گذري، موسسه اعتباري موظف به تطبيق کدپستي مندرج بر روي کارت ملي با اطلاعات ابراز شده از سوي مشتري است.

۱۲. ارائه خدمات به مشتريان به منزله تائيد انجام رويه شناسايي مشتري توسط کارکنان ذي ربط در موسسه اعتباري است و مسئوليت وجود هرگونه نقص در اين زمينه  در چارچوب اين دستورالعمل  متوجه آن ها است.

۱۳. موسسه اعتباري موظف است حداکثر ظرف مدت ۳ ماه از تاريخ ابلاغ اين دستورالعمل، کليه حسابهاي فاقد شماره يا شناسه ملي را مسدود نمايد. به محض ارائه شماره يا شناسه ملي، از حساب هاي مزبور رفع انسداد ميشود.